Visualizzazione post con etichetta Classe III. Mostra tutti i post
Visualizzazione post con etichetta Classe III. Mostra tutti i post

lunedì 18 gennaio 2010

La lingua d'uso latina


Come si parlava a Roma? La lingua d’uso nelle commedie di Plauto
Con l’espressione «lingua d’uso» si intende la lingua parlata (dal romano colto medio) le cui testimonianze letterarie, in latino, sono da rintracciarsi nella Commedia di Plauto e Terenzio, ma anche in Catullo e nello stile epistolare. Caratteristica di fondo della lingua d’uso è la centralità del dialogo, e, quindi, lo sforzo costante di mantenere desta l’attenzione dell’interlocutore, chiamandolo spesso in causa, coinvolgendolo in prima persona nel discorso. In virtù di questa sua natura dialogica, la lingua d’uso mette in atto una serie articolata di quelle che si potrebbero definire «strategie di comunicazione». Frequenti sono, ad esempio, i cosiddetti «stilemi affettivi», quei tratti di stile, o movenze del discorso) volti a catturare l’interesse emotivo dell’interlocutore, a coinvolgerlo in prima persona in quanto si sta dicendo. Ripetizioni, ridondanze, interiezioni, diminutivi affettivi (ma anche, di converso, imprecazioni) sono tutti modi per far entrare chi ascolta in quanto sta dicendo chi parla e, insieme, per conferire incisività al messaggio che si vuole veicolare all’interlocutore. Allo stesso scopo si riconduce un’altra caratteristica peculiare della lingua d’uso, la sua economicità; se infatti, da un lato, abbondano le ripetizioni e le ridondanze affettive, intese a sottolineare quanto viene detto e a imprimerlo nella mente dell’interlocutore, dall’altro lato le strutture sintattiche, ma anche il lessico, appaiono semplificate al massimo, quasi scarnificate: il soggetto è spesso sottinteso, e così le voci del verbo “essere”, la paratassi (cioè la giustapposizione delle proposizioni, che si affiancano l’una all’altra senza sottostare ad alcuna gerarchia, ad alcun rapporto di subordinazione e sovra ordinazione) prevale nettamente sull’ipotassi (la subordinazione), mentre, assai spesso, verbi dal significato estremamente generico (come facio, ad esempio) vengono impiegati in luogo di verbi più specifici e propri.

lunedì 11 gennaio 2010

Versioni participi

Versione 1
Vittoriosa marcia di Annibale
Hac pugna pugnata Romam profectus est nullo resistente, in propinquis urbi montibus moratus est. Cum aliquot ibi dies castra habuisset et Capuam reverteretur, Q. Fabius Maximus, dictator Romanus, in agro Falerno ei se obiecit. Hic clausus locorum angustiis, noctu sine ullo detrimento exercitus se expedivit. Namque obducta nocte sarmenta in cornibus iuvencorum deligata incendit eiusque generis multitudinem magnam dispalatam immisit. Quo repentino obiecto visu tantum terrorem iniecit exercitui Romanorum, ut egredi extra vallum nemo sit ausus. Hanc post rem gestam non ita multis diebus M. Minucium Rufum, magistrum equitum pari ac dictatorem imperio, dolo productum in proelium fugavit. Tiberium Sempronium Gracchum, iterum consulem, in Lucanis absens in insidias inductum sustulit. M. Claudium Marcellum, quinquies consulem, apud Venusiam pari modo interfecit. Longum est omnia enumerare proelia. Quare hoc unum satis erit dictum, ex quo intellegi possit, quantus ille fuerit: quamdiu in Italia fuit, nemo ei in acie restitit, nemo adversus eum post Cannensem pugnam in campo castra posuit.


Versione 2
La battaglia di Bibratte
Caesar, primum suo, deinde omnium ex conspectu remotis equis, ut aequato omnium periculo spem fugae tolleret, cohortatus suos, proelium commisit. Milites e loco superiore pilis missis facile hostium phalangem perfregerunt. Ea disiecta, gladiis destrictis, in eos impetum fecerunt, Gallis magno ad pugnam erat impedimento, quod , pluribus eorum scutis uno ictu pilorum transfixis et colligatis, cum ferrum se inflexisset ; neque evellere neque sinistra impedita satis commode pugnare poterant, multi ut iactato brachio praeoptarent scutum manu emittere et nudo corpore pugnare. Tandem vulneribus defessi et pedem referre et, quod mons suberat circiter mille passuum, eo se recipere coeperunt. Capto monte et succedentibus nostris, Boii et Tulingi, qui hominum milibus circiter XV agmen hostium claudebant et novissimis praesidio erant, ex itinere nostros latere aperto adgressi circumvenere.Id conspicati Helvetii, qui in montem sese receperant, rursus instare et proelium redintegrare coeperunt. Romani conversa signa bipertito intulerunt : prima et secunda acies, ut victis ac submotis resisteret, tertia, ut venientes sustineret.



Versione 3
I re degli Assiri
Antiquissimis temporibus primi in Asia Assyrii regnum condidisse feruntur. Quorum rex Ninus, primum finitimis, tum aliis populis perdomitis, totius Orientis populos subegit. Postremoilli bellum cum Zoroastre, rege Bactrianorum, fuit. Hoc occiso etiam ipse decessit, relicto impubere filio Ninya et uxore Semiramide. Semiramis, nec filio immaturo ausa tradere imperium, nec ipsa palam tractare, simulat se pro uxore Nini filium, pro femina puerum. Bracchia igitur et crura velamentis, caput tiara tegit; et, ne novo habitu aliquid occultare videretur, eodem modo etiam populum vestiri iubet. Sic primis regni initiis Semiramis puer  esse credita est. Magnas deinde res gessit, ita ut mulier etiam viros virtute superare videretur. Babyloniam condidit muroque urbem cocto latere circumdedit. Aethiopiam imperio adiecit et Indis bellum intulit.

lunedì 16 novembre 2009

Cosa leggerò quest'anno? Un modo per anticipare i tempi... (IN AGGIORNAMENTO)

Plauto, Miles gloriosus  (novembre)
Terenzio, Adelphoe (dicembre)
Cantarella Eva, Dammi mille baci. Veri uomini e vere donne nell'antica Roma (marzo)